Thế nào là tính tiên phong, gương mẫu theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, do yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, do đòi hỏi thực tế lãnh đạo của Đảng và đòi hỏi của cuộc sống mà tính tiên phong gương mẫu  của đảng viên có nội dung, yêu cầu và biểu hiện cụ thể khác nhau.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, đã xác định một trong những hạn chế của công tác xây dựng Đảng thời gian qua đó là: “Nhiều cán bộ, đảng viên, trong đó có người đứng đầu chưa thể hiện tính tiên phong, gương mẫu; còn biểu hiện quan liêu, cửa quyền, chưa thật sự sâu sát thực tế, cơ sở”. Điều này cho thấy, tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên giữ vai trò quan trọng trong quá trình giữ vững, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; là một yêu cầu không thể thiếu để làm nên sự tồn tại và phát triển bền vững của tổ chức Đảng.

Thế nào là tính tiên phong, gương mẫu?

Theo Đại từ điển Tiếng Việt, từ gương mẫu được dùng để chỉ những điều, những việc có tính chất tốt đẹp, điển hình, làm khuôn mẫu cho người khác noi theo; còn tiên phong nghĩa là đi đầu, dẫn đầu trong phong trào. Như vậy, có thể hiểu, người tiên phong, gương mẫu là người có nhận thức, thái độ, hành động đúng đắn và đi đầu, mở đường trong các phong trào, các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội nhằm đem lại nhiều điều tốt đẹp cho cộng đồng, cho cuộc sống của nhân dân.

Vì sao đảng viên phải tiên phong, gương mẫu?

Đối với người đảng viên, tính tiên phong, gương mẫu là một yêu cầu khách quan, là thuộc tính cơ bản, là dấu hiệu để phân biệt đảng viên với người ngoài Đảng. Lênin đã chỉ ra rằng: “Không được lẫn lộn Đảng, tức là đội tiên phong của giai cấp công nhân, với toàn bộ giai cấp”.
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III, Đảng Lao động Việt Nam, ngày 5/9/1960. (Ảnh: Tư liệu)

Trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, Mác và Ăng ghen viết: “Về mặt thực tiễn, những người cộng sản là bộ phận kiên quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn luôn thúc đẩy phong trào tiến lên; về mặt lý luận, họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản là ở chỗ họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “Cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”.

Biểu hiện của tính tiên phong, gương mẫu?

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, do yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng, do đòi hỏi thực tế lãnh đạo của Đảng và đòi hỏi của cuộc sống mà tính tiên phong gương mẫu  của đảng viên có nội dung, yêu cầu và biểu hiện cụ thể khác nhau. Song, nội dung cốt lõi nhất của tính tiên phong, gương mẫu của đảng viên là: có nhận thức đúng đắn, hành động dũng cảm trước những khó khăn, dám chịu trách nhiệm công việc mình làm, suốt đời phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của Đảng, luôn luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhắc nhở cán bộ, đảng viên: Đối với việc, dù trong hoàn cảnh nào phải giữ nguyên tắc “dĩ công vi thượng” (để việc công lên trên, lên trước việc tư), đã phụ trách việc gì thì phải tận tâm, tận lực làm cho kỳ được, không sợ khó khăn, gian khổ, việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh.

Đảng viên phải luôn gương mẫu, tự giác đi đầu trên mọi phương diện: tiên phong, gương mẫu về phẩm chất chính trị tư tưởng,  về ý thức tổ chức kỷ luật, về đạo đức, lối sống, tiên phong về trí tuệ, tiên phong trong hành động…có như vậy, đảng viên mới làm tốt vai trò tập hợp, tổ chức và dẫn dắt quần chúng đi theo Đảng làm cách mạng. Thực tế cho thấy, nơi nào và ở đâu cán bộ, đảng viên gương mẫu và đi đầu trong thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đi đầu trong các phong trào, các hoạt động xã hội thì ở đó phong trào phát triển mạnh mẽ, đạt hiệu quả cao. Ở đâu cán bộ, đảng viên thiếu gương mẫu, ở đó phong trào yếu kém, hiệu quả thi đua thấp.

Đảng viên cần làm gì để phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu?

Để phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ đảng viên trong giai đoạn hiện nay, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp nhưng theo tôi quan trọng nhất vẫn là sự phấn đấu và rèn luyện của bản thân mỗi đảng viên. Với vai trò là đảng viên để góp phần xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh, bản thân mỗi người cần phải phấn đấu nâng cao tính tiên phong, gương mẫu thông qua những việc làm cụ thể, thiết thực như:

Trước tiên, mỗi đảng viên, giảng viên phải có lập trường tư tưởng vững vàng, không để xảy ra sự suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm lớp học bổ túc văn hóa và kỹ thuật buổi tối của công nhân Nhà máy ô tô “1-5”, lá cờ đầu của phong trào bổ túc văn hóa ngành Công nghiệp Hà Nội (19-12-1963). (Ảnh tư liệu)
 
 
 Tính tiên phong, gương mẫu của người cán bộ, đảng viên phải được thể hiện ở mọi lúc, mọi nơi, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Điều đó không thể tự nhiên mà có, mà phải do chính người cán bộ, đảng viên tu dưỡng, rèn luyện hằng ngày, thông qua quá trình phấn đấu không ngừng mới có được. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Người đảng viên - dù công tác to hay nhỏ, địa vị cao hay thấp - ở đâu cũng phải làm gương mẫu cho quần chúng... Mà muốn cho quần chúng hăng hái thi hành, thì người đảng viên ắt phải xung phong làm gương mẫu để quần chúng bắt chước, làm theo”. Người yêu cầu, cán bộ, đảng viên “phải làm gương mẫu trong lao động sản xuất và trong học tập”; “phải xung phong gương mẫu trong mọi công việc, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân”; “phải gương mẫu, phải thiết thực, miệng nói tay làm để làm gương cho nhân dân”. Trong bài nói chuyện tại buổi bế mạc Hội nghị cán bộ của Đảng lần thứ sáu, Người nhắc nhở cán bộ, đảng viên: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến... Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”. Người cho rằng, nếu mỗi cán bộ, đảng viên phấn đấu làm tròn nhiệm vụ của mình, tức là làm đầu tàu trong mọi công việc, thì công việc dù khó mấy làm cũng làm nên, kế hoạch to mấy cũng hoàn thành tốt.
 
 
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên phải tiên phong, gương mẫu bởi họ là những người nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, vì thế “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”, dẫn dắt quần chúng, trong phong trào cách mạng. Cán bộ, đảng viên là người dẫn dắt quần chúng, muốn quần chúng làm theo thì bản thân phải là tấm gương, phải “cố gắng làm kiểu mẫu cho quần chúng trong mọi việc”.
 
 
Trong cuộc sống hằng ngày, người cán bộ, đảng viên không những phải có trách nhiệm tự tu dưỡng tốt để trở thành con người có đời tư trong sáng, mà còn phải là tấm gương để nhân dân noi theo làm những điều đúng, điều thiện, chống lại thói hư, tật xấu. Và, Người chính là tấm gương sáng về sự tiên phong, gương mẫu, cả trong mọi suy nghĩ, hành động, lời nói và việc làm từ nhỏ đến lớn, qua đó kết tinh thành những giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
 
 
Để đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; đồng thời phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay, nhất là người đứng đầu, trong thời gian tới cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:
 
 
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ, đảng viên về phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên. Các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên cần tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm túc Quy định số 47-QĐ/TW, ngày 1-11-2011, của Ban Chấp hành Trung ương, “Về những điều đảng viên không được làm”; Quy định số 55-QĐ/TW, ngày 19-12-2016, của Bộ Chính trị, “Về một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên”; Quy định 102-QĐ/TW, ngày 15-11-2017, của Bộ Chính trị, "Về xử lý kỷ luật đảng viên vi phạm”; Quy định số 07-QĐi/TW, ngày 28-8-2018, của Bộ Chính trị, "Về xử lý kỷ luật tổ chức đảng vi phạm”; Quy định số 08-QĐi/TW, ngày 25-10-2018, của Ban Chấp hành Trung ương, "Về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương”… Trên cơ sở các quy định này, mỗi cấp ủy, tổ chức đảng các cấp cần quán triệt, cụ thể hóa, xây dựng thành các quy định cụ thể về tính tiên phong, gương mẫu sao cho sát hợp với chức năng, chức trách, nhiệm vụ của từng tổ chức, lực lượng và mỗi cán bộ, đảng viên trên từng cương vị công tác. Cán bộ, đảng viên phải dựa vào các quy định đó mà phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện bản thân về mọi mặt; đồng thời, tự soi, tự sửa bản thân trong quá trình tu dưỡng, rèn luyện và thực hiện cương vị, chức trách, nhiệm vụ được giao.
 
 
Thứ hai, đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI, XII. Cần nhận thức đúng, đầy đủ những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; làm cho tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của đời sống xã hội, xây dựng văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Cán bộ, đảng viên cần cụ thể hóa việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể hằng ngày, gắn với nhiệm vụ chính trị của địa phương, cơ quan, đơn vị. Qua học tập, đội ngũ cán bộ, đảng viên sẽ nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, trách nhiệm của mình trong hệ thống chính trị, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
 
 
Cần nhận thức sâu sắc rằng, sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong đội ngũ cán bộ, đảng viên sẽ gây hậu quả nguy hại cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Vì vậy, để ngăn chặn, đẩy lùi có hiệu quả tình trạng này, cần thực hiện tốt việc phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thúc đẩy thực hiện có hiệu quả việc tu dưỡng, rèn luyện của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Thực hiện nghiêm túc các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng; phát huy dân chủ, thực hiện thường xuyên tự phê bình và phê bình với tinh thần thẳng thắn, không “dĩ hòa vi quý”, không nể nang, né tránh, ngại va chạm; không lợi dụng tự phê bình và phê bình để gây mất đoàn kết nội bộ.
 
 
Thứ ba, tăng cường giáo dục, rèn luyện, nâng cao ý thức giai cấp, ý thức chính trị, vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Giáo dục và rèn luyện cán bộ, đảng viên tuân theo các vấn đề có tính nguyên tắc, như lý luận gắn liền với thực tiễn; học đi đôi với hành; nâng cao kiến thức gắn liền với củng cố, phát triển bản lĩnh, quyết tâm chính trị. Cần giáo dục, rèn luyện, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng thực sự tiên phong, gương mẫu, tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; có ý thức tổ chức kỷ luật; có trình độ năng lực và phương pháp, tác phong công tác tốt; có tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao. Đẩy mạnh cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận, phản bác những quan điểm sai trái, xuyên tạc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời, nhận diện và phòng, chống hiệu quả những nguy cơ suy thoái trong đội ngũ cán bộ, đảng viên.
 
 
Thứ tư, nâng cao hiệu quả tự phấn đấu, tự rèn luyện của cán bộ, đảng viên. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ, đảng viên học tập, rèn luyện nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, trình độ mọi mặt; quan tâm giúp đỡ, động viên cán bộ, đảng viên tự rèn luyện, tạo điều kiện để mỗi cán bộ, đảng viên xây dựng kế hoạch tự phấn đấu vươn lên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Bên cạnh đó, mỗi cán bộ, đảng viên cần tự giác tu dưỡng, rèn luyện để nâng cao tính tiên phong, gương mẫu, bởi “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố”(13). Cán bộ, đảng viên có thể tự học qua sách, báo, qua các phương tiện thông tin đại chúng, học tập lẫn nhau và qua hoạt động thực tiễn, thâm nhập vào phong trào cách mạng của quần chúng. Nếu đảng viên chăm chỉ, có kế hoạch và ý thức tự giác cao trong học tập, thì với nhiều phương tiện truyền thông như hiện nay sẽ cung cấp nhiều loại thông tin cho đảng viên, làm tăng thêm kiến thức, nâng cao tầm hiểu biết, có thêm nghị lực để nâng cao tính tiên phong, gương mẫu. Đồng thời, mỗi đảng viên cần thực sự sâu sát với quần chúng, quý trọng nhân dân, tuyên truyền và tổ chức hiệu quả cho quần chúng thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, hòa mình vào thực tiễn cách mạng.
 
Thứ năm, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng và cuộc đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng, kiên quyết sàng lọc, loại bỏ những người thoái hóa, biến chất ra khỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên. Các cấp ủy, tổ chức đảng phải tập trung kiểm tra, giám sát việc chấp hành Điều lệ Đảng, nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng, luật pháp, chính sách của Nhà nước; việc chấp hành nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc, chế độ công tác, thực hiện dân chủ trong Đảng, giữ gìn đoàn kết nội bộ; việc thực hành tiết kiệm, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Xây dựng quy chế, quy định cụ thể để đảng viên tự giác chịu sự kiểm tra, giám sát của chi bộ, của cấp ủy nơi công tác, nơi cư trú; ngăn chặn việc tự đặt bản thân lên trên tổ chức, lên trên tập thể, đồng thời khắc phục tình trạng e dè, nể nang, bao che, lảng tránh trách nhiệm kiểm tra, giám sát. Cần dựa vào nhân dân và đề cao trách nhiệm của nhân dân trong kiểm tra, giám sát, đánh giá, nhận xét năng lực, phẩm chất đạo đức, các mối quan hệ với quần chúng của đội ngũ cán bộ, đảng viên./.

Tác giả: Anh Đức